Sunday, November 9, 2008

ಶಕ್ತಿ (Energy)

ನಮ್ಮ ಬಹ್ವಂಶ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಾಧಾರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ. ಶಕ್ತಿಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಮೊದಲಾಗುತ್ತಲೇ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನಭಂಡಾರ ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಈಗಿರುವ ವಿಸ್ತಾರ, ವ್ಯಾಪಕತೆ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಉಪಶಾಖೆಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ.

ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ...
ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಿಗೋ, ನಾಯಕಿಗೋ, ಅಥವಾ ಅವರ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮಂದಿರಿಗೋ ಯಾವುದೋ ದುಃಖವಾರ್ತೆ ಬರಸಿಡಿಲಿನಂತೆರಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಅನೇಕ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಅಂಥ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಗತ್ತೇ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗುವಂತೆ, ನಿಶ್ಚಲವಾದಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುವ ಜಲಧಾರೆ ಹಾಗೇ ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತದೆ, ಹಾರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಆಗಸದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಬೀಸುಗಾಳಿಗೆ ತೊನೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮರಗಳು ಮರಗಟ್ಟಿ ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತವೆ... ಬಹುಶಃ 'ಶಕ್ತಿ' ಎನ್ನುವಂತದ್ದು ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಈಗಿಂದೀಗಲೇ ಮಾಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟರೆ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಅದೇನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೋ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬಂದೊದಗಬಹುದು.

ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ 'ಶಕ್ತಿ' ಕಾರಣ. ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಿಮ್ಮುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳಿರಬಹುದು, ಗಂಟೆಗೆ ಒಂದು ಮೀಟರ್ ನಷ್ಟೆ ತೆವಳುವ ಬಸವನಹುಳುವಿರಬಹುದು, ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನಿರತ ಹರಿಯುವ ರಕ್ತಪ್ರವಾಹವಿರಬಹುದು, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಶಕ್ತಿಯೇ ಮೂಲವಾದುದು. ಎಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ, ಎಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ, ಎಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಇದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ, ಎಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯ/ಚಲನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಶಕ್ತಿಯ ಇರವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.

ಶಕ್ತಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ನಿರ್ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿರುವಂತದ್ದು. ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಸಂಗತಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣವನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದು extensive property ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇವೆ, ಏನಿದು? ಈ ಶಕ್ತಿ, ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ, ಇನ್ನಿತರ ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ವಭಾವವಿದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮೊತ್ತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೂರು ಗ್ರಾಂ ಬಿಸ್ಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕುನೂರು ಕ್ಯಾಲೊರಿ/calori ಶಕ್ತಿ ಇದೆಯೆಂದರೆ ಇನ್ನೂರು ಗ್ರಾಂನಲ್ಲಿ ಎಂಟುನೂರು ಕ್ಯಾಲೊರಿಯಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ಏಕಮಾನಗಳನ್ನು/unit ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತೇವೆ - ಜೌಲ್/joule/J, ಕ್ಯಾಲೊರಿ/calori, kWh/kilo watt hour ಇತ್ಯಾದಿ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಜೌಲ್/Jಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಏಕಮಾನವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು.
ಪಠ್ಯಗಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು define ಮಾಡುವುದು ಹೀಗೆ – capacity to do work/ಕೆಲಸ. ಈ ಶಕ್ತಿ ಎನ್ನುವುದು ಹೇಗಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳೇನಾದರೂ ಇವೆಯಾ ನೋಡೋಣ.

೧. ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ
ವಸ್ತುಗಳ ಚಲನೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕಾರಣವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ – ಚಲನಶಕ್ತಿ/kinetic energy, ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಶಕ್ತಿ/potential energy.
ನಾವು ದಿನನಿತ್ಯ ನೋಡುವ ಸ್ಥೂಲ ಭೌತಿಕ ಚಲನೆಗಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ನಡಿಗೆ, ವಾಹನಗಳ ಚಲನೆ, ಮೇಲಿನಿಂದ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ವಸ್ತು, ನಿರ್ವಾತ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಹಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ, ತಿರುಗುವ ಬುಗುರಿ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಕ್ತಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಭೌತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು. ಹಾಗೆ ವಸ್ತುವೊಂದರ ಚಲನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪಕ್ಕೆ 'ಚಲನಶಕ್ತಿ' ಎಂದು ಹೆಸರು.




ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿರುವ, ಅಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತೋರಿಸದೆ, ಆದರೆ ಸೂಕ್ತ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿದಾಗ ಚಲನಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರ್ಥ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಲ್ಲೊಂದನ್ನು ದಾರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಮೊಳೆಗೆ ನೇತುಹಾಕಿದ್ದೀರಿ ಎಂದರೆ, ಈ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆ ವಸ್ತು ಯಾವ ಚಲನೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ದಾರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಒಮ್ಮೆ, ಕಲ್ಲು ತನಗೆ ತಾನೇ, ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಪಡೆಯದೇ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ತನ್ಮೂಲಕ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಅಡಗಿದ್ದ ಶಕ್ತಿ (ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಶಕ್ತಿ) ಚಲನಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲು ಮೊದಲಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಮೊಳೆಯಿರುವಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ನೀವು ಒಂದಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಿರುತ್ತೀರಿ, ಅರ್ಥಾತ್ ಕೆಲಸ/work ಮಾಡಿರುತ್ತೀರಿ. ಆ ಶಕ್ತಿಯೇ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವಸ್ತುವೊಂದು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಡೆದಿರುವ ಶಕ್ತಿಗೆ gravitational potential energy ಎಂದು ಹೆಸರು.




ಇನ್ನೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಶಕ್ತಿಯಿದೆ, ಅದನ್ನು elastic potential energy ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಒಂದು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕೊಕ್ಕೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ, ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯನ್ನು ಸೆಳೆದು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಿ, ನಂತರ ಕೈಬಿಡಿ. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ತನ್ನ ಮೊದಲಿನ ಆಕೃತಿಯನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಎಳೆಯುವಲ್ಲಿ ವ್ಯಯವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಅದರಲ್ಲಿ elastic potential energyಯಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೈಬಿಟ್ಟಾಗ ಚಲನಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.




೨.ಉಷ್ಣಶಕ್ತಿ (ಶಾಖ)
ಶಾಖ ಎನ್ನುವುದು ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶಕ್ತಿ. ಒಂದು ಲೀಟರ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ 500 ಜೌಲ್ ಶಕ್ತಿ (ಶಾಖ) ಎಂದುಕೊಂಡರೆ, ಎರಡು ಲೀಟರ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ 1000 ಜೌಲ್ ಶಕ್ತಿ (ಶಾಖ) ಇದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಅಂದರೆ ವಸ್ತುವೊಂದರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಣು ಹೊಂದಿರುವ ಶಾಖವನ್ನು ಕೂಡಿಸಿದರೆ ಇಡೀ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಖದ ಪ್ರಮಾಣ ಸಿಗುವುದು. ಹಾಗೆಂದು ಪ್ರತಿ ಅಣುವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಅದರ ಶಾಖವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತೇವೆ ಎಂದಲ್ಲ, ಬೇರೆ ದಾರಿಗಳಿವೆ ಅದಕ್ಕೆ. ಇನ್ನು, ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಶಾಖವೂ ಕೂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಚಲನಶಕ್ತಿಯೇ ಎನ್ನುವುದು ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಣು/ಪರಮಾಣುವೂ ಸರಳರೇಖಾತ್ಮಕ, ಕಂಪನ, ಪರಿಭ್ರಮಾತ್ಮಕ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಅಣು/ಪರಮಾಣುಗಳ ಚಲನಶಕ್ತಿಗಳ ಮೊತ್ತವೇ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಶಾಖದ ಮೊತ್ತ.

ಶಾಖದ ಜೊತೆಗೇ ಮತ್ತೊಂದು ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣವೊಂದು ತಗುಲುಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ – ತಾಪಮಾನ (temperature). ತಾಪಮಾನ ಎಂದರೆ ಶಾಖದ ತೀವ್ರತೆ, ಪ್ರಖರತೆ. ತಾಪಮಾನವೆನ್ನುವುದು ಒಂದು ಮೊತ್ತವಲ್ಲ. ಒಂದು ಕೆಜಿ ವಸ್ತುವಿನದಾಗಲೀ ಎರಡು ಕೆಜಿಯದ್ದಾಗಲೀ ತಾಪಮಾನ ಒಂದೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಶಾಖ ಮಾತ್ರ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ, ಅದರ ಜ್ವಾಲೆಯ ತಾಪಮಾನ ತುಂಬ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇರುತ್ತದಾದರೂ ಒಂದು ಹಂಡೆ ತಣ್ಣೀರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಶಾಖ ಕಡಿಮೆಯೇ.

ಬಿಸಿನೀರನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಬಿಸಿಯ ಅನುಭವವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತೇ. ಬಿಸಿನೀರಿನ ತಾಪಮಾನ (temperature) ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಶಾಖವು ನೀರಿನಿಂದ ನಮ್ಮ ಕೈಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಬಿಸಿಯ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ತಣ್ಣೀರನ್ನು ಮುಟ್ಟುವಾಗ ಶಾಖ ನಮ್ಮ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಹರಿಯುವುದರಿಂದ ತಂಪಿನ ಅನುಭವವಾಗುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಹೊರತು, ತಂಪು ಅನ್ನುವಂತದ್ದೇನೂ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ಇರುವುದು ಶಾಖ ಮಾತ್ರ.

ಶಾಖವನ್ನೇ ಹೊಂದಿಲ್ಲದೇ ಇರುವ ವಸ್ತು ಇದೆಯೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ? ಹಾಗಂದ ಕೂಡಲೇ ನಮಗೆ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ನೆನೆಪಾಗಬಹುದು. ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ತಾಪಮಾನ ಸೊನ್ನೆ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಗೊತ್ತಿರಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿನ ಶಾಖವೂ ಶೂನ್ಯ ಎನ್ನುವ ಅಂದಾಜಿಗೆ ಬರಬೇಡಿ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸೊನ್ನೆ ಡಿಗ್ರಿ ತಾಪಮಾನ ಎಂದರೆ ಸೊನ್ನೆ ತಾಪಮಾನ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನ ಇದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಶಾಖವೂ ಕೂಡ ಸೊನ್ನೆ ಅಲ್ಲ. ಕೇವಲ(absolute) ಶೂನ್ಯ ತಾಪಮಾನ ಎಂದರೆ -273.160C ಅಥವಾ 0 K (ಕೆಲ್ವಿನ್). ಆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಶಾಖ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ತಾಪಮಾನವೂ ಕೂಡ. ಆದರೆ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಯಾರೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಶಾಖವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಒಂದಷ್ಟು ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಶೂನ್ಯ ತಾಪಮಾನ ಅರ್ಥಾತ್ ಶೂನ್ಯ ಶಾಖದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಸ್ತುವೊಂದು ತಲುಪಿದರೆ, ಆ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲವಾಗುವುದು ಎನ್ನುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದಿದೆ ಕೂಡ.

೩.ವಿಕಿರಣ/ಬೆಳಕು
ಬೆಳಕು ಶಕ್ತಿಯ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ರೂಪ, ಬೇಕಾದರೆ ಶುದ್ಧ ರೂಪ ಎನ್ನಬಹುದು. ಬೇರೆಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯು ವಸ್ತುವಿನ ಜೊತೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅರಿವಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅದೂ ಕೂಡ ಅಶುದ್ಧವೇ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ, ಅಥವ ಇದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು – ವಸ್ತುವೂ ಕೂಡ ಶಕ್ತಿಯದ್ದೇ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ. ಐನ್ಸ್ಟೈನ್‍ರ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳುವುದು. ಅಣುಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ. ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಹೋಗುವುದು ಬೇಡ, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ನೋಡೋಣ.

ಬೆಳಕು ಫ಼ೋಟಾನ್ ಎನ್ನುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಕ್ತಿಕಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಅತಿವೇಗದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವೇಗ! ಊಹಿಸಲಿಕ್ಕೂ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಈ ಫ಼ೋಟಾನುಗಳ ತರಂಗಾಂತರ ಅಥವ ಕಂಪನಾಂಕದ ಮೇಲೆ ಫೋಟಾನುಗಳ ಬಣ್ಣ ನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ತರಂಗಾಂತರ ಮತ್ತು ಕಂಪನಾಂಕಗಳು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆಲ್ಲ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ.



ನಾವು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸುವ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ ಸಪ್ತವರ್ಣಗಳು, ಗಾಮಾ ಕಿರಣಗಳು, ಕ್ಷಕಿರಣ, ನೇರಳಾತೀತ ಕಿರಣ, ಅವಕೆಂಪು ಕಿರಣಗಳು, ಲೇಸರ್, ಮೈಕ್ರೋವೇವ್, ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲ ಬೆಳಕಿನ ವಿಧಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ತರಂಗಾಂತರ ಮತ್ತು ಕಂಪನಾಂಕಗಳು.
ಕಡಿಮೆ ಕಂಪನಾಂಕ ಹೊಂದಿರುವ ಅವಕೆಂಪು ಕಿರಣಗಳು, ಲೇಸರ್, ಮೈಕ್ರೋವೇವ್, ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳು… ಇವುಗಳನ್ನು ವಸ್ತುವೊಂದು ಹೀರಿಕೊಂಡರೆ ಅವು ಶಾಖದ ರೂಪ ತಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡಿದಾಗ ಅವಕೆಂಪು ಕಿರಣಗಳು ಬಿಸಿಯ ಅನುಭವವುಂಟುಮಾಡುವುವು. ಮೈಕ್ರೋವೇವ್ ಒಲೆಗಳನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿಯೇ ಇದ್ದೇವೆ, ಇನ್ನು ಮೊಬೈಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಮಾತನಾಡುವಾಗ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು ಕಿವಿಯ ಸಮೀಪ ಶಾಖದ ಅನುಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಮಧ್ಯಮ ತರಂಗಾಂತರದ ಸಪ್ತವರ್ಣಗಳು ನೋಡುವಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣಿನ ರೆಟಿನಾದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ವಿದ್ಯುತ್‍ಸ್ಪಂದನಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ, ಮೆದುಳನ್ನು ತಲುಪಿ, ದೃಶ್ಯದ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪನಾಂಕ ಹೊಂದಿರುವ ಗಾಮಾ ಕಿರಣಗಳು, ಕ್ಷಕಿರಣ, ನೇರಳಾತೀತ ಕಿರಣಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ತಲೆಯನ್ನೇ ತೂರಿಕೊಂಡು ಹೊರಬರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳಂತವು.

೪.ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ
ವಿದ್ಯುತ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪವಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಶಕ್ತಿಯ ವಾಹಕ(carrier) ಅಷ್ಟೇ. ವಿದ್ಯುತ್‍ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನದ್ದೋ, ಉಗಿಯದ್ದೋ ಯಾಂತ್ರಿಕಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಎನ್ನುವುದು ವಾಹಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಚಲನೆ, ಪ್ರವಾಹ. ಕೊಳವೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿಯುವಂತೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೂಡ ವಿದ್ಯುತ್ವಾಹಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ತಂತಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳವರೆಗೂ ತಲುಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ವಿದ್ಯುತ್, ಬಲ್ಬುಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಾಗಿ, ಫ಼್ಯಾನಿನ ಮೂಲಕ ಗಾಳಿಯ ಚಲನಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಶಕ್ತಿಯಾಗಿ… ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಕೆಲಸದ, ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.




೫.ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿ
ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಶಕ್ತಿ ಇದ್ದಂತೆ. ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಶಕ್ತಿಯು ಕೆಲವು ನಿಶ್ಚಿತ ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಹಾಗೆ ಹೀರಿಕೆಯಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಮತ್ಯಾವುದಾದರೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.
ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿದಾಗ, ಮೇಣವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಮೇಣ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಉಷ್ಣಶಕ್ತಿಯಾಗಿ (ಶಾಖ) ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹುರಿಗಡಲೆಯನ್ನು ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಅಗಿಯಿರಿ, ಬಾಯೆಲ್ಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಸಿಯಾದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಹುರಿಗಡಲೆಯು ಎಂಜಲಿನ ಜೊತೆ ವರ್ತಿಸಿ ಶಾಖವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಡೀಸೆಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಇಂಧನಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತೇವಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಚಲನಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇವೆ. ಮತ್ತೆ, ಬ್ಯಾಟರಿ ಸೆಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲ್ಬ್‍ಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಕಿರಣಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ ಇದೆ. ಇಂಥ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಎಲ್ಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮಗೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚ್ಛನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಧಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು.

೬.ಶಬ್ದ
ಶಬ್ದವೂ ಕೂಡ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಸರಣೆಯ ಒಂದು ವಿಧ, ಹೊರತು ಅದೊಂದು ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪವಲ್ಲ. ಘನ, ದ್ರವ, ಅನಿಲ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೂಲಕ ತರಂಗಗಳಾಗಿ ಶಬ್ದವು ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಂತಿರುವ ನೀರಿಗೆ ಕಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಎಸೆದಾಗ ತರಂಗಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನೋಡಿರುವೆವು, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಶಬ್ದ ಮಾಡಿದಾಗ ಶಬ್ದವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್ ಅಥವ ಕೇರಮ್ ಆಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಸ್ಟ್ರೈಕರ್‍ನಿಂದ ಯಾವುದೋ ಪಾನ್‍ಅನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಾಡಿಸುತ್ತೇವೆ, ಅದು ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು, ಹೊಡೆಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿಸಿ .. ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಘನ, ದ್ರವ, ಅನಿಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಅಣು/ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ನಾವು ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು disturb ಮಾಡಿದರೆ ಆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ/disturbance ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಜಾಗಗಳಿಗೆ ಪಸರಿಸುವುದು. ಆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ನಮ್ಮ ಕಿವಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಅದನ್ನು ನಾವು ಶಬ್ದವೆಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದವು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಅಣು/ಪರಮಾಣುಗಳ ಚಲನೆ/ಕಂಪನ, ಹಾಗಾಗಿ ಶಬ್ದವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಚಲನಶಕ್ತಿಯೇ.

೭.ಅಣುಶಕ್ತಿ
ಇದುವರೆಗೆ ನಾವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಶೋಧನೆಯಿದು. ಐನ್ಸ್ಟೀನ್‍ರ ಶಕ್ತಿ-ವಸ್ತುವಿನ ಸಾರೂಪ್ಯದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ – ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಎರಡೂ ಬೇರೆಯಲ್ಲ, ವಸ್ತುವನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಅಣುಬಾಂಬುಗಳು, ಅಣುರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಣುಬಾಂಬುಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂಅನ್ನು ಬೋರಾನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಪ್ಟಾನ್‍ಗಳಾಗಿ ತುಂಡರಿಸುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ವಸ್ತುವು ಕರಗಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೇ ಭೀಕರ ವಿಸ್ಪೋಟ. ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಐನ್ಸ್ಟೀನರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಮೀಕರಣ ಹೀಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ವಸ್ತು, ಅದೆಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಮ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು.




ಇದುವರೆಗೂ ನ್ಯೂಟನ್ ಪ್ರಣೀತ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭಿನ್ನವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೆವು. ಈಗ ಅದು ನಿಜವಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಅನೇಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗೆ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭಿನ್ನವಾಗಿಯೇ ಎಣಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಬಹ್ವಂಶ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟನ್ ಪ್ರಣೀತ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಈಗಲೂ ಪ್ರಸ್ತುತ.

ಶಕ್ತಿಯ ನಿತ್ಯತೆಯ ನಿಯಮ (Law of conservation of energy)
ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಒಂದಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಇದೆ, ಅದೆಷ್ಟಿದೆಯೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಗೊತ್ತಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಅಸಂಖ್ಯೇಯ, ಅನಂತ ಎಂದೂ ಹೇಳುವರು. ವಿಜ್ಞಾನ ಹೇಳುವುದು – ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೊರತಾದುದು, ಹೊಸದಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಷ್ಟನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಇರುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. Energy can neither be created nor be destroyed.

ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ, ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವುದು. ಇದು ಹೊರತು, ಶಕ್ತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿ, ಶಕ್ತಿಯ ನಾಶ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದುವೇ ಶಕ್ತಿಯ ನಿತ್ಯತೆಯ ನಿಯಮ.

Sunday, September 14, 2008

ವಸ್ತು (matter)

ಪುಟ್ಟ ಮೂರನೇ ಇಯತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಓದುವವ. ಭಾರೀ ಚುರುಕು. ಲೆಕ್ಕ ಅಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿದಂತೆ. ಮೇಷ್ಟ್ರು ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರೆ ಸಾಕು, ಅರಗಿಸಿ ಕುಡಿದುಬಿಡುವ. ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಜನಪ್ರಿಯ, ಅವನ ಅಸಾಧಾರಣ ಬುದ್ಧಿಗೆ. ಒಮ್ಮೆ ಯಾರೋ ನೆಂಟರು ಬಂದರು ಮನೆಗೆ. ಅವರಿಗೋ ಇವನ ಬುದ್ಧಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವ ತವಕ, ಒಂದು ಸವಾಲೆಸದರು. ತುಂಬ ಸರಳವಾದದ್ದೆ, ಆ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಅದಿನ್ನೆಷ್ಟು ತಾನೆ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ?

ನೆ: ಪುಟ್ಟು, ನಿನಗೆ ನಾನು ಎಂಟು ಚಾಕ್ಲೇಟು ಕೊಟ್ಟೆ ಅಂದುಕೋ, ಅದನ್ನ ನಿನ್ನ ತಮ್ಮನ ಜೊತೆ ಸಮನಾಗಿ ಹಂಚಿಕೋಬೇಕು. ಆಗ ನಿನ್ನ ತಮ್ಮನಿಗೆಷ್ಟು ಚಾಕಲೇಟು ಕೊಡ್ತೀಯಾ?
ಪು: ಮೂರು!
ನೆ: ಹುಂ, ಲೆಕ್ಕನೇ ಬರಲ್ವಲ್ಲಪ್ಪಾ ನಿಂಗೆ, ಎಂಟರ ಅರ್ಧ ನಾಲ್ಕು ತಾನೆ? ನೋಡಿದ್ರೆ ಎಲ್ರೂ ನಿನ್ನನ್ನ ಹೋಗಳೋವ್ರೆ. ಇದ್ಯಾವ ಸೀಮೆ ಚುರುಕು?
ಪು: ನನಗೇನು ಲೆಕ್ಕ ಬರಲ್ವಾ, ಎಂಟರ ಅರ್ಧ ನಾಲ್ಕು ಅಂತ ನನಗೂ ಗೊತ್ತು.
ನೆ: ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ತಮ್ಮನಿಗೆ ಮೂರು ಕೊಡ್ತೀನಿ ಅಂದೆ ಮತ್ತೆ.
ಪು: ನನ್ನ ತಮ್ಮನಿಗೇನು ಲೆಕ್ಕ ಬರುತ್ತಾ? ಅವನಿಗಿನ್ನೂ ಮೂರು ವರ್ಷ ತಾನೇ?
ಬುದ್ಧಿ ಬಲಿತಂತೆ ನಾವು ಎಣಿಸಲು, ಅಳೆಯಲು ಕಲಿಯುತ್ತೇವೆ. ಎಣಿಸುವುದು, ಅಳೆಯುವುದು ಇವೆಲ್ಲ ಹೋಲಿಕೆಯ ಸಂಗತಿಗಳು. ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಅಂಕೆ, ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲಿಕ್ಕೆ ಮಗ್ಗಿ ಪುಸ್ತಕದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂಕೆಗಳ ಮುಂದೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದರು, ಗಿಳಿಗಳು, ಎಲೆಗಳು.. ಚಿತ್ರಗಳು ಎಷ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದವೋ ಅಷ್ಟನ್ನು ಆಯಾ ಅಂಕೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಿಕೊಂಡು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬಹುದಾದ, ಎಣಿಸಬಹುದಾದ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಮನೆಯಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯವರೆಗಿನ ದೂರ, ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನ ಉಷ್ಣತೆ, ಧಾನ್ಯದ ತೂಕ, ಎಣ್ಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಜೇಬಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಣ ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಮಾಣಗಳು (quantities) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನಾವು ಅಳೆಯಬಹುದಾದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣಗಳು (physical quantities) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೂರ, ಉಷ್ಣತೆ, ಗಾತ್ರ, ಸಮಯ.. ಇವೆಲ್ಲ ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣಗಳು.
ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ನಾವು ಯಾವ ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಎರಡು ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು. ಒಂದು ಗಾತ್ರ (volume) ಮತ್ತೊಂದು ತೂಕ (weight). ಮಂಡಕ್ಕಿಯನ್ನೋ, ಹಾಲನ್ನೋ, ಎಣ್ಣೆಯನ್ನೋ ಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಲೀಟರ್(liter)ಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಾವು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣ "ಗಾತ್ರ", ಮತ್ತು ಆ ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣದ ಏಕಮಾನ (unit) ಲೀಟರ್ (liter). ಇನ್ನು ಅಕ್ಕಿ, ಬೇಳೆ ಕೊಳ್ಳುವಾಗ ವಸ್ತುವಿನ ತೂಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾವು ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಅಳತೆಗಳು/ಮಾನಗಳು. ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಎರಡೂ ಸಂಗತಿಗಳು ವಸ್ತುವೊಂದರಲ್ಲಿನ "ವಸ್ತು"ವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾರವು. ತೂಕ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಗಳು ಕೂಡ ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣಗಳೇ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಬೇರೆಯೇ ಇದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ದ್ರವ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳುವ ಆ ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣ ಯಾವುದು?

ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ (mass)!
ವಸ್ತುವೊಂದರಲ್ಲಿನ "ದ್ರವ್ಯ/ವಸ್ತುವಿನ" ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ (mass) ಎನ್ನುವ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕು. ಏನಿದು, ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ? ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸೋಣ. ನಾವೆಲ್ಲ ಬೊಂಬಾಯಿ ಮಿಠಾಯಿ ತಿಂದಿದ್ದೇವಲ್ಲ, ಹೇಗಿರುತ್ತೆ ಅದು? ಒಂದು ಬೊಗಸೆಯಷ್ಟು ಮಿಠಾಯಿ ಮುಕ್ಕಿದರೂ ಬಾಯಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳಿನಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂಥ ನಿರಾಸೆ! ಗಾತ್ರ ನೋಡಿ ಅದರಲ್ಲಿನ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ಕೂಡ. ಸರಿ, ಗಾತ್ರ ಅಳೆಯುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೂಕ ಮಾಡಿದರೆ? ಆಗ ವಸ್ತುವೊಂದರಲ್ಲಿನ ದ್ರವ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು, ಹೌದಲ್ಲವೇ? ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆ ಗೊತ್ತೇ, ವಸ್ತುವೊಂದರ ತೂಕ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಗುರುತ್ವಬಲದಿಂದ. ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತ್ವಬಲವಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಹೆಚ್ಚು ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅದು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೆ ತೂಕವೂ ಕಡಿಮೆ. ನಿಮ್ಮ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ - ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಸಮನಾದ ಗುರುತ್ವಬಲ ಕಾಣಸಿಗದು. ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಗುರುತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವ ಕಡಿಮೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವ ಹೆಚ್ಚು. ಧೃವಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವಬಲ ಹೆಚ್ಚು. ಧೃವಗಳಿಂದ ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯ ಕಡೆ ಸಾಗಿದಂತೆಲ್ಲ ಗುರುತ್ವಬಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಸಾಗುವುದು. ಅಂಟಾರ್ಟಿಕದಲ್ಲೋ, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ನಲ್ಲೋ 1 ಕೆಜಿ (1000 ಗ್ರಾಂ) ತೂಗುವ ವಸ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ 980 ಗ್ರಾಂ ಮಾತ್ರವೇ ತೂಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೇರಿದರೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ 1 ಕೆಜಿ ತೂಗುವ ವಸ್ತುವು ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ 166 ಗ್ರಾಂ ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೇ ತೂಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ತೂಕವನ್ನು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗದು.
(ಸೂಚನೆ: ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ತೂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ "ಕೆಜಿ ಬಲ/kgf" ಅಥವಾ "ನ್ಯೂಟನ್/newton" ಎನ್ನುವ ಏಕಮಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು).
ಇನ್ನು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಏಕಮಾನ (unit) ಯಾವುದು?
ಕೆಜಿ (kg), ಗ್ರಾಂ (g), ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ (ton) ಇತ್ಯಾದಿ. Systeme d Internationale ಎನ್ನುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ "ಕೆಜಿ"ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಏಕಮಾನವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇನ್ನು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಹೇಗೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉಪಕರಣ ಯಾವುದು? ಇದಕ್ಕೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಒಂದು inertial massಅನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಮತ್ತೊಂದು gravitational massಅನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು. 1889 ಇಸವಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಈ ಎರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನ ಸಂಗತಿಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. 1889ರಲ್ಲಿ ಹಂಗೆರಿಯ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ Roland Eotvos ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಒಂದೇ, ಅವುಗಳು ಬೇರೆಯಲ್ಲ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೇರೆಯಷ್ಟೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಎರಡರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿಯೋಣ.

Gravitational mass
ಅನ್ನು ಅಳೆಯಲು ತಕ್ಕಡಿಯನ್ನು (simple balance) ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ್ದು ತಕ್ಕಡಿಯು ತೂಕವನ್ನೆಂದೂ ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತಕ್ಕಡಿಯು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಗುರುತ್ವಬಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದರೂ, ಅದರ ಅಳೆಯುವಿಕೆ ಗುರುತ್ವಬಲದ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹೇಗೆ? ತಕ್ಕಡಿಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿ. ಒಂದು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬೇಕಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಇರಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಆ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಸಮನಾದಷ್ಟು ತೂಕದ ಬಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಇರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆಗ ತಕ್ಕಡಿಯ ಸೂಚಿಯು ಎರಡೂ ಕಡೆ ಸಮಭಾರ ಇರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಗುರುತ್ವಬಲದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸೋಣ. ಆ ತಕ್ಕಡಿಯನ್ನು ಧೃವಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದೆವೆಂದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಧೃವದಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವಬಲ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇರುವ ಕಾರಣ ಅಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಭೂಮಿಯು ಇನ್ನೂ ಬಲವಾಗಿ ತನ್ನೆಡೆ ಸೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂತೆಯೇ ವಸ್ತುವಿನ ತೂಕವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಿನ ದ್ರವ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಯಾವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೂ ಸಂಭವಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಡಬೇಕು. ಸರಿ, ಈಗ ತೂಕದ ಬಟ್ಟುಗಳೂ ಅಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ವಸ್ತುವಿನಷ್ಟೇ ವಸ್ತುರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವಬಲ ಅವುಗಳಿಗೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುವುದರಿಂದ, ತೂಕದ ಬಟ್ಟುಗಳೂ ಅಳೆಯಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುವಿನ ಅನುಪಾತದಲ್ಲೇ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ತಕ್ಕಡಿಯ ಎರಡೂ ತಟ್ಟೆಗಳೂ ಒಂದೇ ಬಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದ ತಕ್ಕಡಿಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಮತ್ವವನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತಕ್ಕಡಿಯು ಯಾವಾಗಲೂ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
ಸರಿ ಹಾಗಾದರೆ ತೂಕವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಯಾವ ಮಾಪಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವಿರಾ? ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ spring balance, electronic weighing machine...ಇಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೂಗುವುದಕ್ಕೆ ತೂಕದ ಬಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Inertial mass
ನ್ಯೂಟನ್ ನ ಮೊದಲ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ - ವಸ್ತುವೊಂದು ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಡದ ಹೊರತು ತನ್ನ ನಿಶ್ಚಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನಾಗಲೀ, ಸ್ಥಿರ ಚಲನ ವೇಗವನ್ನಾಗಲೀ ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಗುಣವನ್ನು ಜಡತ್ವ (inertia) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಸ್ತುವು ತನ್ನ ನಿಶ್ಚಲ ಅಥವಾ ಚಲನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಾವು ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಾಗ, ಬಸ್ಸು ತನ್ನ ನಿಶ್ಚಲ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಚಲನೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಯಾವುದೋ ಬಲ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಬಸ್ಸು ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಾಗ ಯಾವ ಎಳೆತ ಸೆಳೆತಗಳ ಅನುಭವವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ವೇಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುವಾಗ, ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಲತೆಗೆ ಮರಳುವಾಗ ಆ ಅನುಭವಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಜಡತ್ವ (inertia). ವೇಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು, ಅರ್ಥಾತ್ ನಿಶ್ಚಲ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಚಲನೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ, ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಲ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುವ, ವೇಗ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ (acceleration) ಎಂದು ಹೆಸರು. ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವಸ್ತುವಿನ ಜಡತ್ವ (inertia). ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ (1 m/s2) ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಗೊಳಿಸಲು ಎಷ್ಟು ನ್ಯೂಟನ್ (N) ಬಲ ಬೇಕಾಗುವುದು ಎಂದು ಅಳೆದರೆ ಆ ವಸ್ತುವಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಸರಳವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂದರೆ, ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಎಸೆಯಲು ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕಾಗುವುದು. ಆ ಬಲ ಎಷ್ಟು ಎಂದು ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಾದರೆ ಕಲ್ಲಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಚನೆ ದೊರೆಯುವುದು. ಇದನ್ನೇ inertial mass ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
Gravitational mass ಮತ್ತು Inertial massಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಎರಡೂ ಹೆಸರುಗಳು ಒಂದೇ ಭೌತಿಕ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ" ಎನ್ನುವ ಪದವನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತೇವೆ, ಯಾವ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಲ್ಲದೇ.

ವಸ್ತುವಿನ ನಿತ್ಯತ್ವ (conservation of mass)
ಜಾದೂ ಮಾಡುವವರನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇವಲ್ಲ? ಕೈಚಳಕದಿಂದ ಏನನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲವರೆನ್ನುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಾರೆ, ಜಾಮೂನು, ಜಿಲೇಬಿ, ಪಾರಿವಾಳ... ಇನ್ನೇನು ಬೇಕು ಹೇಳಿ? ಅನೇಕ ವೇಳೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾಯ ಮಾಡುವ ಜಾದೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಜಾದೂಗಾರರೊಬ್ಬರು ಆನೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಯ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೆ. ಸಣ್ಣವರಿದ್ದಾಗ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಸ್ತು ಮಾಯವಾಯಿತೆಂದೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಈಗ ನಾವು ಬಲ್ಲೆವು, ಅದೆಲ್ಲ ಕೈಚಳಕ, ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ ಅಷ್ಟೆ. ಅದೆಂಥಾ ಜಾದೂಗಾರನೇ ಆದರೂ ವಸ್ತುವನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾರ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾರ. ವಿಜ್ಞಾನ ನಂಬುವುದು, ಶೂನ್ಯದಿಂದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗದು, ಹಾಗೆಯೇ, ಇರುವ ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗುವಂತೆಯೂ ಮಾಡಲಾಗದು. Mass can neither be created nor be destroyed. ಇದು ವಸ್ತುವಿನ ನಿತ್ಯತ್ವದ ನಿಯಮ (Conservation of mass).
ಇಂದ್ರಜಾಲವನ್ನೊಮ್ಮೆ ಪಕ್ಕಕ್ಕಿರಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೌತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೂ ಸಾಕು, ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿ ಉರಿದಂತೆಲ್ಲ ಮೇಣ ಕರಗುತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಏನೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಒಂದು ಲೋಟ ನೀರಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಕಲಕುತ್ತ ಹೋದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೆ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಣದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭೌತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಪೂರ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವು ನಾಶಗೊಂಡಿತು, ಈ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು ಎನ್ನುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ತಲುಪುತ್ತೇವೆ. ಸಕ್ಕರೆ-ನೀರಿನ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಸಕ್ಕರೆಯು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿರುತ್ತದೆ, ಬೇಕಾದರೆ ಆ ಸಕ್ಕರೆಯ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ನೀರೆಲ್ಲ ಆವಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಕುದಿಸಿದರೆ ಸಕ್ಕರೆ ಮರಳಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆಗ ವಸ್ತುವು ನಿತ್ಯವಾದುದು ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮೇಣದ ಉದಾಹರಣೆ ನೋಡಿದರೆ, ಉರಿದು ಹೋದ ಮೇಣವನ್ನು ಮರಳಿ ತರಲಾಗದು. ಹಾಗಾಗಿ ವಸ್ತುವಿನ ನಿತ್ಯತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇಳುತ್ತವೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
ವಸ್ತುವೊಂದು ಉರಿಯಲು ಏನೇನು ಬೇಕು? ದಹ್ಯ ವಸ್ತು (ಉರಿಯುವ ವಸ್ತು/ ಇಂಧನ), ದಹನಾನುಕೂಲಿ, ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ. ದಹನಾನುಕೂಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದಹ್ಯ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ದಹನಾನುಕೂಲಿಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಸೇರುವಾಗ, ಎರಡೂ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ವಸ್ತುಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಅನಿಲ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಘನ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಎರಡೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಟ್ಟಿಗೆ ಉರಿಯುವಾಗ ಹೊಗೆಯುಗುಳುತ್ತದೆ, ಬೂದಿಯನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಗಮನ ಹರಿಸೋಣ, ಉರಿಯುವ ಮುನ್ನ ದಹ್ಯವಸ್ತು (ಕಟ್ಟಿಗೆ) ಮತ್ತು ದಹನಾನುಕೂಲಿ (ಗಾಳಿ) ಇವೆರಡರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅಳೆದು, ನಂತರ ಅವೆರಡೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಉರಿದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಅವಶೇಷಗಳ (ಹೊಗೆ, ಬೂದಿ) ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಅಳೆದರೆ, ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಮಾಪನ ಸಿಗಬೇಕು. ಹಾಗಾದಾಗ, ವಸ್ತುವಿನ ನಿತ್ಯತ್ವ ಸಾಬೀತಾಗುವುದು. ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಚೂರೊಂದನ್ನು ಗಾಜಿನ ಜಾಡಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿ. ಹೊರಗಿನಿಂದ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಲೀ ಗಾಳಿಯಾಗಲೀ ಜಾಡಿಯೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಮತ್ತು ಜಾಡಿಯೊಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ವಸ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಆಗದಂತೆ ಅದನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಬೇಕು. ಈಗ ಜಾಡಿಯೊಳಗೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ದಹ್ಯವಸ್ತುವಿದೆ, ನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಳಿಯಿದೆ. ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ದಹಿಸುವ ಮುನ್ನ ಇಡೀ ಜಾಡಿಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಇದು ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜಾಡಿಯ ಸಂಯುಕ್ತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದಹ್ಯವಸ್ತುವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಿಡಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಉರಿಸಬೇಕು. ಕಟ್ಟಿಗೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವ ಭಾಗಶಃ ಉರಿದ ಮೇಲೆ ಜಾಡಿಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಒಂದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಸ್ತುವಿನ ಅವಿನಾಶತ್ವವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Wednesday, September 10, 2008

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ

ಈ ಸರಣಿ ಲೇಖನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೇಳ್ತೇನೆ. ನಾವೆಲ್ಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕನಿಷ್ಟ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯವರೆವಿಗಾದರೂ ನಾವು ವಿಜ್ಞಾನದ ಓನಾಮವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ಬದುಕಿನ ಪುಟ್ಟ-ಪುಟ್ಟ, ದೊಡ್ಡ-ದೊಡ್ಡ ಅಚ್ಚರಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬೆರಗುಗಣ್ಣಿನಿ೦ದ ನೋಡುವ ಯಾರೇ ಆಗಲಿ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಬಲ್ಲರು. ವಿಜ್ಞಾನ ಅ೦ದ್ರೆ ಮತ್ತೇನಿಲ್ಲ, ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಎಲ್ಲ ಗುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಬೇಕೆ೦ಬ ನಮ್ಮದೇ ವಾಂಛೆಯ ಮೂರ್ತರೂಪ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವೆವೆಂದು ಹೊರಡುವಾಗ ನಮಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭ ಬಿಂದುಗಳು ಬೇಕು, ಕೆಲವೊಂದು ಊಹನೆಗಳು(assumptions), ಹಲಕೆಲವು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳು (postulates).. ಹೀಗೆ. ಆ ಪ್ರಾರಂಭ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವೆವಾದರೆ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಉಳಿದೀತು ಜೊತೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಸುಲಭ. ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಈ ಪ್ರಾರಂಭ ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಶುರುವಾಗಿ ಹಲಕೆಲವು ತರ್ಕಸರಣಿಗಳ ಜಾಡು ಹಿಡಿದು ಒಂದು ಫಲಿತದಲ್ಲಿ (result) ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.  ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಭದ್ರವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕದಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ಕಲಿಕೆ ನೈಜ ಕಲಿಕೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಗಿಳಿಪಾಠದಂತಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಯಾವ ಮಹತ್ತರ ಉಪಯೋಗವೂ ಇಲ್ಲ. ಈಗಲೂ ಕಾಲ ಮಿಂಚಿಲ್ಲ, ಕಲಿಕೆಗೆ ವಯಸ್ಸೇನು ಮಿತಿಯೇ? ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಭೂತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡೋಣ.

ಈ ಅಸ್ತಿತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದವರಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂಲಭೂತ ಘಟಕಗಳು ಕೆಲವು. ಇಡೀ ವಿಶ್ವ ಆಗಿರುವುದು ಇವುಗಳಿಂದಲೇ
1. ಆಕಾಶ/ಅವಕಾಶ (space), ಅಂದರೆ - ತ್ರಯಾಮ ಸ್ಥಳ (3D space)/ ಜಾಗ. ಆಕಾಶ ಎಂದರೆ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಣುವ ನೀಲಧಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ
2. ಕಾಲ (Time), ಯಾವುದೇ ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಗಳ/ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಸಮಯದಿಂದುಂಟಾದುದು. ಸತತವಾಗಿ ಸಮಯ ಆಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಎಂದರೆ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಾವು ಕಾಣುವ ಹಗಲು, ರಾತ್ರಿ, ಋತುಗಳು, ಕೇವಲ ಇವಷ್ಟೇ ಸಮಯ ಅಲ್ಲ.
3. ವಸ್ತು (Mass/matter), ನಾವು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಣುವ, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಅಸ್ತಿತ್ವವೆಲ್ಲ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿರುವುದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ; ಅದು ಘನ/ದ್ರವ/ಅನಿಲ ಯಾವುದೇ ಆಗಿರಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ವಸ್ತುವೇ
4. ಶಕ್ತಿ (Energy), ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ವಸ್ತುನಿರ್ಮಿತವಾದ ಜಗತ್ತೇನಿದೆ ಅದರ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕು.
ಜೊತೆಗೆ ಮೇಲಿನವುಗಳೆಲ್ಲದರ interactionಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿಸುವ "ವೈಶ್ವಿಕ ನಿಯಮಗಳು (universal laws)". ಅಂದರೆ, ಮೇಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲಭೂತ ಘಟಕಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೇನು, ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ, ಇತ್ಯಾದಿ... ಈ ವೈಶ್ವಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವಂತದ್ದೇ ವಿಜ್ಞಾನ. ಈ ಎಲ್ಲ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡೋಣ.

-- 
ರಮೇಶ ಬಿ. ವಿ.
ಶಶಾ೦ಕ ಜಿ. ಪಿ.